• Email
  • RSS
  • Print

Συναισθηματική Νοημοσύνη

(Emotional Intelligence)

 

 

Πολύς λόγος γίνεται τον τελευταίο καιρό για τη συναισθηματική νοημοσύνη των ανθρώπων και τις θετικές συνέπειες που αυτή έχει στην προσωπική μας, αλλά και στην επαγγελματική μας ζωή. Είναι μια καινούργια μόδα, λοιπόν, ή μήπως μια χρήσιμη δεξιότητα; Σχετίζεται με τη νοητική νοημοσύνη ή μήπως σχετίζεται κυρίως με τα συναισθήματα, όπως δηλώνει καθαρά κι ο τίτλος της;

 

Είναι Νοημοσύνη

Αρχικά ας αναφέρουμε πως πρόκειται για νοημοσύνη, αλλά διαχωρίζεται από τη νοητική. Δεν έχει να κάνει με την επίλυση δύσκολων μαθηματικών εξισώσεων, αλλά με τη διαχείριση των συναισθημάτων, τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και των ανθρώπων γύρω του. Πρόκειται για ένα συνδυασμό νοημοσύνης, προσωπικότητας (ιδιοσυγκρασίας) και συναισθημάτων (Day & Carroll, 2004: De Raad, 2005). Δεχόμαστε πως είναι ένα είδος νοημοσύνης, γιατί από τη μια χρειάζεται να λάβει χώρα μια γνωστική διεργασία που χρησιμοποιεί τις δυνατότητες αντίληψης και επεξεργασίας του εγκεφάλου (νοητικές λειτουργίες) και από την άλλη αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να εκτιμήσει τα συναισθήματα τα δικά του και των άλλων, να τα αφομοιώσει, να τα διαχειριστεί και να τα εκφράσει μέσα από την εκδήλωση συμπεριφορών (Zeidner et al., 2004).

Η συναισθηματική νοημοσύνη εμπεριέχει τέσσερις διαστάσεις (Day & Carroll, 2004: Salovey & Grewal, 2005):

-     Αντίληψη των συναισθημάτων: εντοπίζουμε και καταλαβαίνουμε τα δικά μας συναισθήματα, αλλά και των ανθρώπων γύρω μας.

-     Συναισθηματική Διευκόλυνση της Σκέψης: χρησιμοποιούμε, ελέγχουμε και διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα για να σκεφτόμαστε πιο εύκολα και πιο καθαρά (π.χ. με το να ελέγχουμε το θυμό μας).

-     Κατανόηση συναισθημάτων: τα αναλύουμε και γνωρίζουμε το λόγο ύπαρξής τους. Κατανοώντας την πηγή των συναισθημάτων φθάνουμε πιο εύκολα στις λύσεις των προβλημάτων (π.χ. διαπροσωπικές συγκρούσεις)

-     Διαχείριση Συναισθημάτων: τα αξιοποιούμε προς όφελος δικό μας και των άλλων, διατηρώντας την ψυχική μας υγεία.

Η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να διαιρεθεί και σε δυο είδη διεργασιών (Van der Zee et al., 2002):

-     Νοητικές Διεργασίες: που περιλαμβάνουν την αντίληψη, την εκτίμηση, την κατανόηση, την ανάλυση και τη διευκόλυνση των συναισθημάτων.

-     Συμπεριφοριστικές Διεργασίες: που αφορούν στην εκδήλωση και στη χρησιμοποίηση της συναισθηματικής γνώσης (πράξεις).

 

Είναι δεξιότητα

Υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα σε ένα άτομο συναισθηματικά έξυπνο, που έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει συναισθηματικές ικανότητες, και σε ένα άτομο που είναι συναισθηματικά ικανό, που έχει αποκτήσει κι εφαρμόσει αυτές τις ικανότητες, με σκοπό τη βελτίωση της ομαδικής απόδοσης (Zeidner et al., 2004). Άρα, το συναισθηματικά έξυπνο άτομο δε συνεπάγεται ότι θα εκφράσει και συναισθηματικές ικανότητες στο χώρο της εργασίας. Δε φθάνει, δηλαδή, μόνο να έχεις μέσα σου τις ικανότητες σε λανθάνουσα κατάσταση, γιατί τότε αποτελούν απλά μια μελλοντική δυνατότητα. Πρέπει αυτή η δυνατότητα να καλλιεργηθεί, να αναπτυχθεί και στη συνέχεια να εκδηλωθεί, να εφαρμοσθεί.

Οι Zeidner et al. (2004) παρουσίασαν μια λίστα με έξι συναισθηματικές ικανότητες (σελ. 378):

-     Συναισθηματική Αυτογνωσία: να αναγνωρίζουμε τα δικά μας συναισθήματα και να τα συνδέουμε με τους στόχους, τις σκέψεις και τις συμπεριφορές μας.

-     Ρύθμιση των Δικών μας Συναισθημάτων: να χρησιμοποιούμε τα αρνητικά και θετικά συναισθήματα, όταν κι όπου είναι κατάλληλα κι απαραίτητα, και να ελέγχουμε τις παρορμήσεις μας. Ακόμα κι ένα αρνητικό συναίσθημα, όπως είναι το άγχος, αν το ελέγξουμε και το διαχειριστούμε σωστά μπορεί να αποτελέσει παράγοντα ολοκλήρωσης της εργασίας μας με ορθότητα και στο σωστό χρόνο (δημιουργικό άγχος).

-     Κοινωνική Γνώση των Συναισθημάτων και Κατανόηση: αναγνώριση και κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων.

-     Ρύθμιση των Συναισθημάτων των Άλλων: είναι η ικανότητα να επηρεάζουμε τους άλλους, να διαχειριζόμαστε τις συγκρούσεις και να επικοινωνούμε αποτελεσματικά, καθώς και να χτίζουμε καλές σχέσεις (κοινωνικές δεξιότητες).

-     Τάσεις Παρακίνησης: το να νιώθουμε μια εσωτερική ανάγκη να αγωνιζόμαστε και να πετύχουμε.

-     Χαρακτήρας: το να είμαστε φερέγγυοι κι ακέραιοι.

Οι άνθρωποι με συναισθηματική νοημοσύνη συνήθως πετυχαίνουν περισσότερο στις καριέρες τους, είναι πιο ικανοί ηγέτες και διατηρούν καλύτερη ψυχική υγεία. Γενικότερα, η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει θετικά την εργασιακή συμπεριφορά και να ενισχύσει την καινοτομία, την αφοσίωση και την ομαδική εργασία (Zeidner et al., 2004).

 

Γενικό Συμπέρασμα

Συναισθηματική νοημοσύνη δε σημαίνει ότι εκμεταλλευόμαστε με δολιότητα τα συναισθήματα των άλλων, αλλά αντίθετα τα αξιοποιούμε και τα διαχειριζόμαστε με δεξιότητα, ώστε να πετύχουμε ένα θετικό αποτέλεσμα για όλους, είτε ενεργούμε ως ομάδα είτε ως άτομα. Είναι διαφορετικό πράγμα, δηλαδή, να χρησιμοποιούμε καιροσκοπικά κι επιτηδευμένα τα συναισθήματα των γύρω μας μόνο για δικό μας όφελος. Αυτό δεν ονομάζεται συναισθηματική νοημοσύνη, αλλά μάλλον κακεντρέχεια.

Η συναισθηματική νοημοσύνη, λοιπόν, είναι ένα είδος νοημοσύνης, αφού ενέχει μια γνωστική διεργασία και αποτελεί μια χρήσιμη ικανότητα, η οποία μας βοηθάει να διαχειριστούμε το περιβάλλον μας για να φθάσουμε στους στόχους μας, διατηρώντας παράλληλα σε μια ισορροπία την ψυχική μας γαλήνη, καθώς και τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους. Δεν είναι άλλη μια θεωρία του μάνατζμεντ που ήρθε σαν μόδα και θα περάσει. Είναι κάτι στο οποίο όλοι μας προσωπικά πρέπει να δώσουμε προσοχή και να το αξιοποιήσουμε, γιατί είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε πολλές πτυχές της ζωής μας. Πρέπει, τέλος, να θυμόμαστε πως η εφαρμογή είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της συναισθηματικής νοημοσύνης. Δεν είναι αρκετό για κάποιον να αντιληφθεί και να αναλύσει τα συναισθήματα, αλλά χρειάζεται να χρησιμοποιήσει και στην πράξη αυτή τη γνώση των συναισθημάτων, να τη διαχειριστεί κατάλληλα για να επιτύχει στο σκοπό του.

 

 

Αναφορές

Day, A.L., Carroll, S.A., 2004, “Using an ability-based measure of emotional intelligence to predict individual performance, group performance, and group citizenship behaviours”, Personality and Individual Differences, Vol. 36, pp 1443-1458

De Raad, B., 2005, “The trait-coverage of emotional intelligence”, Personality and Individual Differences, Vol. 38, pp 673-687

Salovey, P., Grewal, D., 2005, “The Science of Emotional Intelligence”, Current Directions in Psychological Science, Vol. 14, No 6, pp 281-285

Van Der Zee, K., Thijs, M., Schakel, L., 2002, “The Relationship of Emotional Intelligence with Academic Intelligence and the Big Five”, European Journal of Personality, Vol. 16, pp 103-125

Zeidner, M., Matthews, G., Roberts, R.D., 2004, “Emotional Intelligence in the Workplace: A Critical Review”, Applied Psychology: An International Review, Vol. 53, No 3, pp 371-399