• Email
  • RSS
  • Print

Ο Καλός, ο Κακός και ο Αρεστός Συνάδελφος

Ο Σύνθετος Ρόλος της Διαπροσωπικής Συμπάθειας στην Επιλογή του Κατάλληλου Συνεργάτη

 

 

 

Σημείωση: Η παρακάτω ανάλυση αφορά στην παράθεση της επιστημονικής δημοσίευσης των Casciaro & Lobo (2008) κι αυτή αναφέρεται ως η κύρια πηγή για τη συγγραφή του συγκεκριμένου άρθρου. Αναφέρεται, επίσης, πως παρατίθενται κάποιες βασικές θεωρίες στις οποίες βασίστηκε η έρευνα, καθώς και τα κύρια συμπεράσματά της. Για περισσότερες πληροφορίες και λεπτομέρειες σχετικά με το θεωρητικό υπόβαθρο, τη μεθοδολογία έρευνας και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα και συμπεράσματα, ο αναγνώστης θα πρέπει να ανατρέξει στην πρωτότυπη δημοσίευση.


Σκεφτείτε το ακόλουθο σενάριο: Έχοντας ολοκληρωθεί και ο τελευταίος γύρος συνεντεύξεων με τους δύο επικρατέστερους υποψηφίους για την κάλυψη της νέας θέσης στο τμήμα σας, καλείστε τώρα, ως διευθυντής του, να επιλέξετε το καταλληλότερο άτομο κατά την κρίση σας. Όπως έχει φανεί και στα αποτελέσματα των tests δεξιοτήτων αλλά και στα CVs, ο πρώτος υποψήφιος δείχνει να υπερτερεί του δεύτερου από άποψη ικανοτήτων. Όντως, οι γνώσεις και η τεχνική του κατάρτιση σας έχουν εντυπωσιάσει. Βέβαια, κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, κάποιες φορές σας φάνηκε απότομος, άλλες φορές κλειστός και κρίνοντας μερικές από τις απαντήσεις του, θα τον χαρακτηρίζατε μάλλον δύστροπο, κάτι το οποίο σας έκανε να νιώσετε μια σχετική απόσταση και, ίσως, αντιπάθεια γι’ αυτόν. Από την άλλη πλευρά, στην προσωπικότητα του δεύτερου υποψηφίου “είδατε” τον εαυτό σας. Μιλώντας μαζί του στις συνεντεύξεις, διαπιστώσατε ότι ο ανοιχτός τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται τα πράγματα, η αμεσότητα με την οποία επικοινωνεί τις ιδέες του, και η ευαισθησία με την οποία αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις ταιριάζουν “γάντι” στο χαρακτήρα σας. Αυτό σας έκανε να τον συμπαθήσετε ιδιαίτερα, και να σκεφτείτε ότι η καθημερινή επαφή μαζί του στο γραφείο θα ήταν σίγουρα ευχάριστη. Με ποιον από τους δύο θα επιλέγατε να συνεργαστείτε;

Όλοι, με μεγαλύτερη ή μικρότερη συχνότητα, έχουμε έρθει αντιμέτωποι με διλήμματα σχετικά με την αξιολόγηση του κατάλληλου συνεργάτη, είτε όταν πρόκειται για τη στελέχωση μιας νέας θέσης, όπως περιγράφεται στο παραπάνω σενάριο, είτε στην περίπτωση συγκρότησης ενός project group, είτε όσον αφορά την αναζήτηση χρήσιμης πληροφορίας και γνώσης στο συναδελφικό μας δίκτυο. Ανεξάρτητα από διαφορές στις προσωπικές μας προδιαθέσεις, δυνατότητες ή επιδιώξεις που μπορούν, φυσικά, να επηρεάσουν την προτίμησή μας για ένα συγκεκριμένο άτομο έναντι κάποιου άλλου, υπάρχουν δύο θεμελιώδη κριτήρια, βάση των οποίων οι περισσότεροι από εμάς, συνήθως, αποφασίζουν να επιλέξουν τον καταλληλότερο συνεργάτη: (1) η ικανότητα του συνεργάτη και (2) η δική μας συμπάθεια (ή αντιπάθεια) γι’ αυτόν. Παρ’ όλη την ευνόητη σπουδαιότητα αυτών των κριτηρίων, κάτι το οποίο παραμένει, ωστόσο, λιγότερο σαφές είναι το σχετικό τους βάρος – πώς, δηλαδή, ικανότητα και συμπάθεια αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και, ίσως ακόμα πιο σημαντικό, τι συνέπειες μπορεί η αλληλεπίδραση αυτή να έχει στην ορθότητα της απόφασής μας και, κατ’ επέκταση, στην αποδοτικότητά μας. Μια πρόσφατη έρευνα, αντικείμενο του παρόντος άρθρου, της Tiziana Casciaro (University of Toronto) και του Miguel Sousa Lobo (ΙΝSEAD), καταδεικνύουν ότι η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα είναι όχι μόνο σύνθετη αλλά και αρκετά ενδιαφέρουσα.

Η διάκριση ανάμεσα σε ικανότητα και συμπάθεια ως βάση της διαπροσωπικής αξιολόγησης έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον ψυχολόγων, κοινωνιολόγων και, πιο πρόσφατα, ερευνητών οργανωτικής συμπεριφοράς. Ψυχολόγοι, για παράδειγμα, υποστηρίζουν ότι η συνολική αντίληψή μας για την (καλή ή κακή) προσωπικότητα ενός ατόμου διαμορφώνεται ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά στα διανοητικά γνωρίσματα του ατόμου, περιλαμβάνοντας  τη νοημοσύνη, τις επιδεξιότητες και την εργατικότητά του. Το δεύτερο επίπεδο αφορά στα κοινωνικά γνωρίσματα του ατόμου, τα οποία περιλαμβάνουν το βαθμό κοινωνικότητας, εγκαρδιότητας και βοηθητικότητάς του. Κοινωνιολογικές έρευνες στις δυναμικές μικρών ομάδων έχουν δείξει ότι η σχετική βαρύτητα που τα μέλη της ομάδας αποδίδουν στα διανοητικά και κοινωνικά γνωρίσματα των υπολοίπων μελών “ενημερώνει” τις αντιλήψεις των πρώτων για την ικανότητα και αρεστότητα, αντίστοιχα, των τελευταίων. Νεότερες κοινωνιολογικές μελέτες προσθέτουν ότι, σε όλα τα πεδία κοινωνικής αλληλεπίδρασης, οι άνθρωποι τείνουν να διακρίνουν μεταξύ αυτών που σέβονται, κρίνοντας τις δεξιότητες και την αποδοτικότητά τους, και αυτών που συμπαθούν, κρίνοντας τη “ζεστασιά”  και φιλικότητά τους. Η διάκριση αυτή αφορά, επίσης, τις δύο κυρίαρχες βάσεις της διαπροσωπικής εμπιστοσύνης; εμπιστοσύνη που πηγάζει από το “μυαλό” (βασιζόμενη, δηλαδή στη γνώση και προσδοκίες αναφορικά με τις δεξιότητες και [σχετική με τη δουλειά] αξιοπιστία κάποιου) και εμπιστοσύνη που προέρχεται από την “καρδιά” (βασιζόμενη, δηλαδή, στην καλοσύνη και στις καλές προθέσεις κάποιου). Συνεπώς, διαπροσωπικές αξιολογήσεις περιλαμβάνουν, από τη μια μεριά, γνωστικές αποκρίσεις στο ερώτημα “τι σκέπτομαι για το άλλο άτομο;”, και από την άλλη, συναισθηματικές αποκρίσεις στο ερώτημα “τι νιώθω για το άλλο άτομο;”.

Όπως τονίζουν οι Casciaro & Lobo (2008), η έννοια της διαπροσωπικής συμπάθειας, η οποία έχει έντονο συναισθηματικό υπόβαθρο, επηρεάζει σχεδόν ακαριαία τις συμπεριφορικές μας αντιδράσεις και, συνεπώς, παίζει καταλυτικό ρόλο στην διαδικασία διαπροσωπικής αξιολόγησης. Σε αντίθεση με συγγενείς έννοιες, όπως αυτών της φιλίας, ισχυρών δεσμών και συναισθηματικής εμπιστοσύνης, οι οποίες προϋποθέτουν στενή, συχνή και διαρκή επαφή ανάμεσα σε δύο άτομα, η διαπροσωπική συμπάθεια (ή αντιπάθεια) για κάποιον μπορεί να χτιστεί “στο λεπτό”, πολλές φορές ως αποτέλεσμα διαδικασιών κοινωνικής κατηγοριοποίησης και στερεοτύπων. Να σημειωθεί, επίσης, ότι η συμπάθεια δεν είναι συνώνυμη της ψυχολογικής διάθεσης, και αυτό διότι η τελευταία, αν και στιγμιαία, είναι ενδο-ψυχική και άρα απρόσωπη, ενώ η πρώτη, όντας εγγενώς κοινωνική έννοια, έχει συγκεκριμένους “παραλήπτες”. Το κρίσιμο ζήτημα, κατά τους Casciaro & Lobo, δεν είναι κατά πόσο η συμπάθεια ή αντιπάθεια που τρέφουμε για τους συναδέλφους μας επηρεάζει την αξιολόγησή μας όσον αφορά στα κοινωνικά τους και μόνο γνωρίσματα, αλλά εάν και σε ποιά κατεύθυνση μπορεί, επίσης, να επιδράσει στην αντίληψή μας για τις πραγματικές τους ικανότητες και γνώσεις.

Συνδυάζοντας τα κριτήρια της (διανοητικής) ικανότητας και (συναισθηματικής) αρεστότητας σε τέσσερα αρχέτυπα συναδέλφου – πολύ ικανός και συμπαθής, πολύ ικανός και αντιπαθής, λιγότερο ικανός και συμπαθής, λιγότερο ικανός και αντιπαθής –, οι Casciaro & Lobo εξέτασαν τις αποφάσεις εργαζομένων από τρεις διαφορετικούς οργανισμούς σχετικά με τους συναδέλφους εκείνους στους οποίους στράφηκαν όταν χρειάστηκαν χρήσιμη πληροφορία ή συμβουλή που θα τους βοηθούσε να διεκπεραιώσουν αποτελεσματικά και δημιουργικά τη δουλειά τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας, τα οποία να σημειωθεί ότι ήταν συνεπή και στους τρεις οργανισμούς, έδειξαν ότι οι εργαζόμενοι, ευλόγως, έδειξαν μεγάλη προτίμηση για τους πολύ ικανούς και συμπαθείς, ενώ απέφυγαν συστηματικά να στραφούν στους λιγότερο ικανούς και αντιπαθείς συναδέλφους. Το σημαντικό αποτέλεσμα, βέβαια, αφορά τη μεγαλύτερη σχετικά προτίμηση των εργαζομένων για τους λιγότερο ικανούς αλλά συμπαθείς, έναντι των πολύ ικανών αλλά αντιπαθητικών συναδέλφων τους.

Η έρευνα των Casciaro & Lobo μας προσκαλεί να σκεφτούμε κριτικά τον διττό ρόλο της διαπροσωπικής συμπάθειας στην ατομική και ομαδική αποδοτικότητα στον εργασιακό χώρο. Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της έρευνας υποδηλώνουν τη σπουδαιότητα της συμπάθειας, και κατ’ επέκταση των θετικών συναισθημάτων, ως κινητήριας δύναμης για παραγωγική ατομική δράση και διαπροσωπική αλληλεπίδραση στον εργασιακό χώρο. Από την άλλη, όμως, μεριά, στρέφουν την προσοχή μας στις επιζήμιες επιπτώσεις των αρνητικά φορτισμένων συναδελφικών σχέσεων, οι οποίες μάλλον μας στερούν πρόσβαση στην πολύτιμη δεξαμενή γνώσεων και ικανοτήτων των συναδέλφων μας. Μια σημαντική πρόκληση, συνεπώς, που αντιμετωπίζουν HR professionals, managers, και team leaders, είναι κατά πόσο και με ποιους τρόπους είναι δυνατόν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να αποκομίσουν στο μέγιστο τα οφέλη της διαπροσωπικής συμπάθειας, ενώ ταυτόχρονα να μειώσουν στο ελάχιστο τις αρνητικές συνέπειες των αντιπαθειών και προστριβών μεταξύ τους.

Ποια είναι η δική σας γνώμη;

 

Πηγή

Casciaro, T., & Lobo, M. S. 2008. When competence is irrelevant: The role of interpersonal affect in task-related ties. Administrative Science Quarterly, 53(4): 655-684.